Sıcak Çarpması, Yanık Ve Donmalar

Sıcak Çarpması, Yanık Ve Donmalar

Sıcak Çarpması, Yanık vee Donmalar, Isı dengesi bozuklukları, aşırı sıcak ve soğuk etkisi ile oluşur. Vücut ısısında meydana gelebilecek değişiklikler, metabolizmanın işleyişini bozarak yaşamsal tehlike oluşturur.

Sıcak Çarpması

Sıcak çarpması; yüksek derece ısı ve nemli ortamda, vücudun ısı dengesini ayarlayamaması sonucu aşırı terleme yoluyla sıvı ve tuz kaybına bağlı olarak ortaya çıkan durumdur. Örnek: Güneş altında uzun süre kalmak, sporcularda ve askerlerde olduğu gibi sıcak ve nemli havada aşırı egzersiz yapmak, demir döküm ve cam sanayisinde kişisel önlemleri almadan çalışmak ve yaz sıcağında çocukları kapalı arabalarda bırakmak vb. olayın devam ettiği ve ilk yardımın geciktiği hâllerde ciddi hayati tehlike söz konusudur.

Sıcak çarpması için özel bir risk grubu bulunmamakla beraber, uzun süre aşırı sıcağa maruz kalındığında bazı hassas olan kişiler sağlıklı olanlara göre daha çok etkilenir. Bu kişiler:

  • Kalp hastaları

 

  • Tansiyon hastaları

 

  • Diyabet hastaları

 

  • Kanser hastaları

 

  • Normal kilosunun çok altında ve çok üzerinde olanlar

 

  • Psikolojik ya da psikiyatrik rahatsızlığı olanlar

 

  • Böbrek hastaları

 

  • 5 yaş altı, 65 yaş üzeri kişiler

 

  • Hamileler

 

  • Sürekli ve bilinçsiz diyet uygulayanlar

 

  • Yeterli miktarda su içmeyenler

Sıcak çarpmasından korunmak için mevsim şartlarına uygun, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler giyilmelidir. Yaz mevsiminde güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde güneş altında kalınmamalıdır. Özellikle şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye gibi güneş ışığından koruyacak aksesuarlar kullanılmalıdır. Bol miktarda sıvı tüketilmeli ve yeterli miktarda gıda alınmalıdır. Kapalı mekânların düzenli aralıklarla havalandırılmasına özen gösterilmelidir.

Sıcak Çarpmasında Belirtiler

  • Baş dönmesi, baş ağrısı

 

  • Hâlsizlik, yorgunluk,

 

  • Davranış bozukluğu, sinirlilik

 

  • Önce bol terlemeyle soğuk, soluk ve nemli deri

 

  • Terleme giderek azalır,

 

  • Terleme olmayacak kadar sıvı kaybı neticesinde sıcak ve kuru deri

 

  • Mide krampları, bulantı, kusma

 

  • Adale krampları

 

  • Hızlı nabız

 

  • Hayal görme ve bilinç kaybı

Başlangıçta hafif olan bu belirtiler gerekli önlemler alınmaz ise bilinç kaybı ve ölüme neden olabilir.

Sıcak Çarpmasında İlk Yardım

  • Hasta serin ve havadar bir yere alınır.

 

  • Hastanın üzerindeki giysileri çıkartılır.

 

  • Bilinci yerinde ise sırtüstü yatırılarak kol ve bacaklar yükseltilir.

 

  • Hastanın alnına ıslak havlu konulur.

 

  • Bulantı ve kusması yoksa bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su- 1 çay kaşığı karbonat- 1 çay kaşığı tuz karışımı sıvı içirilir.

 

  • Ilık su ile duş yaptırılır.

 

  • Tıbbi yardım istenir.

Yanıklar

Yanık; ateş, buhar, sıcak su, güneş ışınları, elektrik, kimyasal maddeler ve radyasyon gibi etkenlerle temas neticesinde meydana gelen doku harabiyetidir. Yanıkta önce derinin üst tabakası etkilenir. Eğer yanma devam ederse alt tabakalar ve dokularda da harabiyet meydana gelir. Yanıklarda doku bütünlüğü bozulduğunda sıvı kaybı oluşur, ısı dengesi bozulabilir ve enfeksiyon gelişebilir. Büyük yanıklarda dolaşım ve solunum güçlüğü görülebilir.

Yanığın ciddiyetini etkileyen faktörler şunlardır:

  • Yanığa neden olan etkenin özelliği (ısı ve kimyasal madde, patlama, elektrik, kızgın yağ ve alevle oluşan yanıklar vb.)

 

  • Etkene maruz kalma süresi

 

  • Yanığın oluştuğu bölge (baş, boyun, yüz, solunum yolları, genital bölge)

 

  • Yanan vücut bölgesinin genişliği ve derinliği

 

  • Yaş (Yanık küçük bile olsa çocuk ve yaşlılarda tehlikeli olabilir.)

 

  • Yanan kişinin genel durumu (dolaşım sistemi hastalıkları, alkolizm vb.)

 

  • Enfeksiyon riski

Yanık Dereceleri

Yanıkların derinliğine göre birinci, ikinci ve üçüncü derece yanık olmak üzere üç şekilde derecelendirilir.

  • Birinci derece yanık

Derinin sadece üst tabakası yanmıştır. Deri bütünlüğü bozulmamıştır. Deri kızarık, kuru, gergin ve ağrılıdır. Ödem görülebilir. Güneş ışınları veya kısa süreli alev temasıyla oluşur. Dokunmakla hassasiyet vardır. 5- 6 günde iyileşir. İz bırakmaz. Örnek: Güneş yanığı.

 

  • İkinci derece yanık

Derinin üst (epidermis) ve alt (dermis) tabakaları yanmıştır. Deri bütünlüğü bozulmuştur. Deri kızarıktır ve çok ağrılıdır. Yanan bölgenin etrafında içi su dolu kesecikler (bül) oluşmuştur (haşlama yanıkları). Oluşan kabarcıklar kendiliğinden açılabilir ve içindeki sıvı dışarı sızabilir. Bu sıvı berrak ve temizdir. Kabarcıklar hiçbir şekilde patlatılmamalıdır. İkinci derece yanıkta deride renk değişikliği olur, genellikle 3- 4 haftada iyileşir. İz bırakabilir.

  • Üçüncü derece yanık

Elektrik akımı, alev, radyasyon veya kimyasal etkenlerle oluşur. Derinin tüm tabakaları, kaslar, sinirler ve damarlar etkilenmiştir. Bazen yanık kemiğe kadar ulaşır. Yanık deri genellikle beyazdır, yanığın ağırlığına göre kahverengi ya da siyah görünümde de olabilir. Sinirler zarar gördüğü için yanığın olduğu bölgede ağrı yoktur. Üçüncü derece yanıklar çok ciddi ve tehlikeli yanıklardır. Acil olarak tıbbi yardım gerektirir.

Yanıklarda İlk Yardım

Yanıklarda ilk yardım uygulamaları, yanığa neden olan etkenin özelliğine göre farklılık gösterir.

Isı ile Oluşan Yanıklarda İlk Yardım

  • Kişi hâlâ yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir.

 

  • Yanan kişinin üzeri battaniye ya da bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanarak alev söndürülür.
  • Yaşam belirtileri (ABC) değerlendirilir.

 

  • Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir.

 

  • Yanık yüzeyi ıslak havlu, ıslak çarşaf vb. malzeme ile kapatılarak yanık bölgesinin soğuması sağlanır. Uzun süreli soğutma işlemi hastada ısı kaybına neden olacağından dikkatli olunmalıdır.
  • Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır. Giysiler yapışmış ise çekiştirmeden yapışan yerler kesilir.

 

  • Ödem (şişlik) oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır.

 

  • Yanık bölge en az 20 dakika soğuk ve tazyiksiz su altında tutulur. Yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından bu işlem yapılmaz.

 

  • Yanık bölge temiz ve nemli bir bezle örtülür.

 

  • El ve ayak parmaklarındaki yanıklarda yapışıklığı önlemek amacıyla parmaklar arasına gazlı bez konulur.

 

  • Bilinci yerinde olan yaralıya ağızdan sıvı (1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı) verilerek sıvı kaybı önlenir.

 

  • Tıbbi yardım istenir.

 

  • İçi su dolu kesecikler (bül) varsa patlatılmaz ve yanık bölgeye çıplak elle dokunulmaz. Yanık üzerine ilaç ya da yanık merhemi gibi maddeler sürülmez.

Kimyasal Yanıklarda İlk Yardım

Kimyasal yanıklar, evde ve iş yerlerinde kullanılan kimyasal temizlik ve radyoaktif maddelerin vb. deri ya da göze temas etmesi sonucu oluşur. Kimyasallar deri ile temas ettikten sonra uzun süre etkilerini devam ettirerek yanığın derinleşmesine neden olur.

  • Temas edilen kimyasal madde toz hâlinde ise fırça ya da kuru bir bezle uzaklaştırılır.

 

  • Giysiler cilde değdirilmeden dikkatlice çıkarılarak kimyasal maddenin deriyle teması kesilir. Giysiler yapışmışsa kesilerek çıkarılır.

 

  • Bölge tazyiksiz, bol suyla en az 15- 20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanır.

 

  • Yaralı bölgenin üzeri temiz ve nemli bir bezle örtülür.

 

  • Tıbbi yardım istenir.
Göze kimyasal madde temas etmişse:
  • Gözler kesinlikle ovuşturulmaz.

 

  • Kontak lens varsa çıkartılır. Çünkü lensler yıkamayı engeller ve altında biriken kimyasal maddeler daha fazla tahribata neden olur.

 

  • Bol su ile en az 20 dk. yıkanır. Kimyasal madde tek göze temas etmişse yıkama esnasında sağlam gözü kirletmemeye dikkat edilir.

 

  • Göz temiz bir bez ile kapatılır.

 

  • Tıbbi yardım istenir.
Elektrik Yanıklarında İlk Yardım

Elektrik yanıkları, elektrik akımı ile temas sonucu meydana gelen yanıklardır. Yanığın derecesi; elektrik akımının şiddeti, maruz kalma süresi, akımın çeşidi, vücuttaki akım yolu, kişinin vücudunun veya giysilerinin ıslak olması vb. faktörlere bağlıdır. Elektrik yanıklarında elektrik akımının girdiği ve çıktığı yerde olmak üzere iki yanık izi görülür. Ancak dıştan yanık bölgesi küçük görülse bile akımın geçtiği bütün iç organlarda da yanık oluşabilir. Elektrik akımı vücuda girdiği andan itibaren sinir ve damarları yakarak tahrip eder. Kalp ritminin bozulmasına ve kalbin durmasına neden olabilir. Ayrıca elektrik etkisi ile oluşan yanıklarda fırlama ve düşme sonucu kırık ve yaralanmalar meydana gelebilir.

Elektrik yanıklarında ilk yardım aşağıdaki gibidir:

  • Soğukkanlı ve sakin davranılmalı.

 

  • Yaralıya dokunmadan önce şalter indirilerek ya da sigorta kapatılarak elektrik akımı kesilir.

 

  • Akımı kesme imkânı yoksa yaralıya direk temas etmeden tahta çubuk, gazete tomarı, plastik ya da lastik malzeme vb. yalıtkan bir madde kullanarak yaralının elektrikle teması kesilir.

 

  • Kalbin elektrik akımından zarar görebileceği düşünülerek yaralı hareket ettirilmez.

 

  • Yaralının bilinci kontrol edilerek ABC’si değerlendirilir.

 

  • Gerekirse temel yaşam desteği uygulanır.

 

  • Yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmez.

 

  • Yanık bölgesi temiz bir bezle örtülür.

 

  • Kırık ve yaralanma olup olmadığı kontrol edilerek eğer varsa gerekli ilk yardım uygulanır.

 

  • Tıbbi yardım istenir.

Donmalar

Donma; aşırı soğuk ve soğuğa maruz kalma sonucu, dokuların donması, kanın pıhtılaşması nedeniyle bölgeye yeterince kan gitmemesi ve zarar görmesidir. Donmadan en çok etkilenen bölgeler, eller, ayaklar, burun ve kulak kepçesidir. Donuklar şu şekilde derecelendirilir:

  • Birinci derece: Donmanın en hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir.

 

  • İkinci derece: Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.

 

  • Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur.
  • Ödem, şişlik, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir.
  • Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.
  • Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır. Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.

Donmalarda İlk Yardım

  • Yaralı, ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir.

 

  • Islak giysiler çıkarılarak kuru giysiler giydirilir.

 

  • Sakinleştirilir, istirahata alınır ve hareket ettirilmez.

 

  • Bilinç yerinde ise ılık içecekler verilir.

 

  • Su toplamış bölgeler patlatılmaz, donuk bölgenin üstü temiz bir bezle örtülür.

 

  • Donmuş bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır.

 

  • El ve ayak doğal pozisyonda tutulur, eller yumruk yapılmış ve ayaklar büzülmüş ise açılmaya çalışılmaz.

 

  • Tıbbi yardım istenir.
0 Paylaşımlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir